قطعی مکرر اینترنت و فیلترینگ گسترده، مدل دورکاری متخصصان فناوری اطلاعات در ایران را از بین برده و منجر به مهاجرت گسترده این افراد شده است. این وضعیت، مهاجرت را از یک انتخاب اقتصادی به ضرورتی زیرساختی برای حفظ شغل تبدیل کرده است.
به گزارش مگزین و به نقل از خبر آنلاین، در دو دهه گذشته، مهاجرت متخصصان فناوری اطلاعات در ایران عمدتاً با انگیزههای اقتصادی صورت میگرفت. تورم، کاهش قدرت خرید و افت ارزش ریال، فعالان این حوزه را با دو گزینه مواجه میکرد: مهاجرت برای رفاه بیشتر یا دورکاری از داخل ایران با درآمد ارزی و مدیریت هزینهها به ریال. این الگوی دورکاری سالها پناهگاه امنی برای نخبگانی بود که تمایلی به ترک وطن نداشتند. اما تحولات اخیر در زیرساخت ارتباطی کشور، این معادله را دگرگون کرده است.
پیمایشهای میدانی و آمارهای رسمی نشان میدهند که قطعیهای مکرر اینترنت، فیلترینگ گسترده و اختلالات ساختاری در شبکه، گزینه «دورکاری از داخل مرزها» را به فعالیتی پرریسک و تقریباً غیرممکن تبدیل کرده است. این ناپایداری باعث شده مهاجرت از یک تصمیم اختیاری برای ارتقای سطح زندگی، به یک «ضرورت زیرساختی برای حفظ شغل» بدل شود. در غیاب پیشفرضهای اولیه پایداری شبکه، متخصصان فناوری چارهای جز خروج فیزیکی برای ادامه حیات حرفهای خود نمیبینند.
از «فرار فردی» تا «مهاجرت تودهای»
این تحول زیرساختی، سازوکار مهاجرت را نیز تغییر داده است. آخرین آمارهای رصدخانه ملی مهاجرت ایران حاکی از آن است که میل به خروج در زیستبوم استارتاپی به اوج رسیده و شکل خروج از تصمیمات انفرادی به «مهاجرتهای تودهای» و خروج کامل تیمهای بنیانگذار شرکتها تغییر یافته است. ایران در شاخص جهانی رقابتپذیری استعدادها، در تربیت و آموزش نیروی متخصص رتبه ۷۰ و در جذب و نگهداشت همین استعدادها رتبه ۱۰۰ را دارد. این بدان معناست که هزینههای آموزش نیرو در داخل صرف میشود، اما سود و ارزشافزوده آن به کشورهای دیگر میرسد.
ریشه در کیفیت فنی شبکه
ریشه این فرار تودهای را باید در کیفیت فنی شبکه جستوجو کرد. گزارشهای تخصصی انجمن تجارت الکترونیک تهران، با اتکا به دادههای بینالمللی، تصویری نگرانکننده از بحران شبکه در کشور ارائه میدهد. بر اساس این دادهها، ایران در میان ۱۰۰ کشور برتر از نظر تولید ناخالص داخلی، ناامنترین و کمکیفیتترین اینترنت را دارد و در شاخص محدودیت و فیلترینگ، پس از چین در رتبه ۹۹ جهان قرار گرفته است. تجربه تلخ و بیسابقه قطع ۸۸ روزه اینترنت و اضطراب پس از آن، پیشفرض «اتصال همیشگی» را ویران کرده و حس «ناپایداری دائمی» را جایگزین آن ساخته است. این وضعیت، امکان برنامهریزی تعهدات حرفهای را سلب کرده و دورکاری را به کابوسی پرریسک و اضطرابآور تبدیل کرده است.
«آدرس تهران»؛ خط قرمز کارفرمایان بینالمللی
شرکتهای فناوری در دنیا بر پایه «توافقنامه سطح کیفیت خدمات» (SLA) کار میکنند که نیازمند دسترسی پایدار نیروی کار در زمان مشخص است. قطعی ناگهانی اینترنت در ایران این توافق را نقض میکند. همچنین، فیلترینگ شدید باعث شده ۸۳ تا ۹۳ درصد کاربران ایرانی ناچار به استفاده از فیلترشکن باشند. تغییر مداوم IP ناشی از VPN، سیستمهای امنیتی پلتفرمهای بینالمللی را حساس کرده و منجر به مسدودسازی حسابهای مالی و شغلی متخصصان به ظن نقض تحریمها میشود. در نتیجه این دو ریسک عملیاتی و حقوقی، درج «آدرس تهران» در رزومهها به یک متغیر منفی تبدیل شده و شرکتهای خارجی ترجیح میدهند نیروهای مورد نیاز خود را از کشورهای همجوار مانند ترکیه، ارمنستان و گرجستان تامین کنند.
این ناپایداری تنها به آمار مهاجرت محدود نمیشود، بلکه اقتصاد دیجیتال داخلی را نیز تحت تاثیر قرار داده است. اختلالات شبکه باعث کاهش ۲۰ تا ۵۰ درصدی درآمد شرکتهای فعال در حوزه شبکه، خدمات ابری و فینتک شده و بنابر گزارش وزارت ارتباطات، خسارتی بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان به بار آورده است. این کسری نقدینگی، توان مالی بخش خصوصی برای حفظ نخبگان را سلب کرده و موجب خروج مدیران ارشد محصول و رهبران فنی شده است.
اینترنت؛ اکسیژن حیات صنعت IT
روایتهای میدانی متخصصانی که مهاجرت کردهاند نشان میدهد که درآمد بیشتر، علت اصلی خروج آنها نبوده است. بسیاری از آنها در ایران درآمدهای مناسبی داشتند، اما به دلیل قطعی اینترنت، عدم دسترسی به ابزارهای پایه هوش مصنوعی و مسدود شدن حسابهایشان، توان «کار کردن» را از دست داده بودند. این افراد تاکید میکنند اگر اینترنتی پایدار، پیشبینیپذیر و بدون محدودیت وجود داشت، هرگز رنج مهاجرت را به جان نمیخریدند و الگوی «زندگی در وطن و دورکاری فراملی» را ادامه میدادند. تداوم این وضعیت، زیستبوم فناوری کشور را با انقباض شدید، نابودی بخش خصوصی نوآور و تسلط شرکتهای نیمهدولتی مواجه خواهد کرد. در عصر حاضر، اینترنت پایدار و آزاد، ابتداییترین زیرساخت زیستبوم اشتغال و اکسیژن حیات صنعت IT است و تا زمانی که این پیشفرض حیاتی به رسمیت شناخته نشود، موج خروج سرمایههای انسانی، شرکتها و استارتاپها با شدتی بیشتر ادامه خواهد داشت.
منبع: khabaronline.ir – کد خبر: 2254724
