فیلترینگ در ایران، فراتر از محدودیت دسترسی، بازاری اقتصادی با گردش مالی ماهانه نزدیک به ۳.۸ هزار میلیارد تومان ایجاد کرده است. این پدیده ضمن سودآوری برای فروشندگان ابزارهای عبور از فیلترینگ، هزینههای پنهان و آشکاری را بر کاربران، کسبوکارها و اقتصاد دیجیتال تحمیل میکند.
به گزارش مگزین و به نقل از خبر آنلاین، فیلترینگ در ایران به پدیدهای چندوجهی تبدیل شده که علاوه بر محدود کردن دسترسی کاربران به اینترنت، زنجیرهای اقتصادی را شکل داده است. این زنجیره شامل فروش فیلترشکنها، افزایش هزینههای شرکتها، مهاجرت نیروی متخصص و رونق برخی پلتفرمهای داخلی است. در این میان، بخشی از بازیگران اقتصادی سود میبرند، در حالی که اقتصاد دیجیتال بخش بزرگی از هزینهها را تقبل میکند.
کاربران و گردش مالی فیلترشکنها
بر اساس اظهارات رسمی، ۸۳ درصد کاربران اینترنت در ایران از ابزارهای عبور از فیلترینگ استفاده میکنند. با توجه به جمعیت ۷۳ تا ۷۵ میلیون نفری کاربران اینترنت، این آمار نشان میدهد حدود ۶۰ تا ۶۲ میلیون ایرانی برای دسترسی به خدمات اینترنتی از VPN یا ابزارهای مشابه بهره میبرند. این تعداد از جمعیت بسیاری از کشورهای توسعهیافته بیشتر است.
بازار فروش VPN، مهمترین اثر اقتصادی فیلترینگ محسوب میشود. اگرچه این بازار به دلیل ماهیت غیررسمی خود فاقد آمار شفاف است، اما برآوردهای موجود حاکی از آن است که حدود ۳۰ درصد کاربران اینترنت (نزدیک به ۲۲ میلیون نفر) از نسخههای پولی فیلترشکنها استفاده میکنند. با احتساب میانگین ۱۷۰ هزار تومان برای هر اشتراک ماهانه، گردش مالی این بازار به حدود ۱۲۵ میلیارد تومان در روز و نزدیک به ۳.۸ هزار میلیارد تومان در ماه میرسد. این بدان معناست که کاربران ایرانی سالانه دهها هزار میلیارد تومان برای دسترسی به اینترنت بدون محدودیت هزینه میکنند؛ بازاری که بخش عمدهای از آن خارج از نظارت مالیاتی و آماری فعالیت میکند.
هزینههای پنهان و آشکار فیلترینگ
هزینههای اقتصادی فیلترینگ تنها به خرید اشتراک VPN محدود نمیشود. کارشناسان فناوری اطلاعات معتقدند استفاده مداوم از VPN باعث افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی مصرف ترافیک اینترنت برای رمزنگاری و انتقال داده میشود. این امر منجر به مصرف حجم اینترنت بیشتر و پرداخت هزینههای بالاتر توسط کاربران برای انجام فعالیتهای روزمره میگردد و یکی از دلایل بالا بودن مصرف اینترنت همراه در ایران نسبت به میانگین جهانی (۱۶ تا ۱۸ گیگابایت در ماه در ایران در مقابل ۱۵ گیگابایت میانگین جهانی) عنوان میشود.
هدف اعلامشده فیلترینگ، افزایش سهم پلتفرمهای داخلی بود، اما آمارهای رسمی نشان میدهد بخش بزرگی از کاربران همچنان از پلتفرمهای خارجی استفاده میکنند و تنها مسیر دسترسی آنها تغییر یافته است. در مقابل، اقتصاد دیجیتال متحمل هزینههای سنگینی شده است؛ فروشگاههای اینترنتی با کاهش فروش، تولیدکنندگان محتوا با از دست دادن درآمد، افزایش هزینه تبلیغات و شرکتها با هزینههای اضافی برای حفظ ارتباط با مشتریان خارجی مواجه شدهاند. همچنین، توسعهدهندگان نرمافزار و شرکتهای فناوری برای دسترسی به ابزارهای بینالمللی، مخازن کد و سرویسهای ابری ناچار به استفاده از VPN هستند که هزینه تولید و بهرهوری را کاهش میدهد.
بخش قابل توجهی از هزینههای فیلترینگ در گزارشهای اقتصادی ثبت نمیشود. شرکتها مجبور به تهیه VPN سازمانی، داشتن مسیرهای اینترنتی متعدد و صرف زمان بیشتر برای فعالیتهای روزمره هستند. این هزینههای پنهان، بهرهوری نیروی کار و سرعت اقتصاد دیجیتال را کاهش میدهند. محدودیت دسترسی به سرویسها و ابزارهای بینالمللی، همکاری با شرکتهای خارجی را دشوار کرده و انگیزه مهاجرت متخصصان را افزایش داده است، هرچند فیلترینگ تنها عامل این پدیده نیست.
نبود شفافیت در اقتصاد فیلترینگ
مهمترین ویژگی اقتصاد فیلترینگ، نبود شفافیت است. مشخص نیست چه کسانی بازیگران اصلی بازار فروش VPN هستند و سهم فروشندگان داخلی، واسطهها و شرکتهای خارجی از این گردش مالی چند هزار میلیارد تومانی چقدر است. در چنین شرایطی، برآورد ارزش این بازار نیز با اختلاف قابل توجهی همراه است. دادههای موجود نشان میدهد فیلترینگ منجر به شکلگیری بازاری چند هزار میلیارد تومانی برای فروش ابزارهای عبور از محدودیت شده، در حالی که کاربران، کسبوکارها و اقتصاد دیجیتال با افزایش هزینه، افت بهرهوری و از دست رفتن فرصتهای اقتصادی روبهرو هستند. به دلیل نبود آمار رسمی و شفاف، پاسخ روشنی به این پرسش وجود ندارد که چه کسانی بیشترین سهم را از «اقتصاد پنهان فیلترینگ» میبرند و این چرخه مالی چگونه توزیع میشود.
منبع: khabaronline.ir – کد خبر: 2246374
